Monitor kopen, waar moet je op letten en welke zijn goed?
( geschreven 29-10-2011)

Vaak krijg ik de vraag: “ welke monitor moet ik kopen in combinatie met mijn digitale fotografie?” Een makkelijke vraag die redelijk moeilijk te beantwoorden is. Ik besteed tijdens mijn cursussen veel aandacht aan de sfeer die in een mooie foto moet zitten en laat cursisten daarom ook actief met hun witbalans werken. Dit gaat alleen goed als je ook met een gekalibreerde monitor werkt. Kalibreren is dan ook wel wekelijks een onderwerp waar ik aandacht aan besteed.

De vraag komen welke monitor “moet ik kopen” is best lastig te beantwoorden. Het hangt af van budget, werken met een laptop of vaste PC en mijn kennis van alle monitoren die er bestaan. Want laat ik duidelijk zijn, door digitale fotografie moet ik verstand hebben van heel veel zaken, maar alles is niet mogelijk. Ik denk dat ik een heel eind kom, maar alle monitoren van alle merken ken ik niet. Ik krijg hier niets ter beoordeling of te leen en alles kopen zit er ook niet in. Dus als er nog monitor fabrikanten zijn die graag een monitor willen uitlenen? Kom maar op.

Waar moet je op letten als je een monitor koopt? Eerst geef ik een aantal punten op waar je op moet letten, later leg ik ze uit.

  • Koop een monitor met in iedere geval 95% van Adobe RGB weergave.
    • Een goede monitor kost meer geld.
    • Kun je de specificaties niet duidelijk krijgen, koop het niet!
    • Helderheid toch wel graag minimaal 300 CD/m2
    • Kijkhoek minimaal 175 graden
    • Beter een goed gekalibreerde matige monitor dan een slecht gekalibreerde goede monitor.

Er wordt in reclames veel met marketing termen gesmeten waar jij als digitale fotograaf niets aan hebt. Respons tijd is er zo één. Dat is leuk voor gamers maar niet voor jou. Gamers willen een snelle responsietijd omdat de beelden het scherm overschieten, soms ook letterlijk, maar jij hebt het niet nodig. De opbouw van je foto op je scherm mag best 25 milliseconde langer duren. Je merkt er niets van. Dit is dus een specificatie waar je niet op hoeft te letten.

Bij een eventuele aankoop van een monitor vliegen de dynamische contrast ratio’s je ook om je oren. Ook deze is totaal onbelangrijk. Dit zijn marketingspecificaties die er totaal niet toe doen. Wel belangrijk is de “gewone” contrast ratio. De contrast ratio geeft aan in hoeveel stappen de monitor in staat is om genuanceerd het verloop van zwart naar maximaal wit weer te geven. Let op dit getal. Hoe hoger des te beter. Let in ieder geval niet op dynamisch contrast ratio.

Waar je wel interesse in hebt is het aantal kleurgradaties dat een monitor kan weergeven. Hoe meer kleuren dit zijn des te beter dit is om op de juiste wijze naar je foto’s te kunnen kijken. Dit wordt bepaald door de kwaliteit van het ingebouwde panel. Die zijn in vele kwaliteit soorten te verkrijgen. Er zijn wereldwijd slechts enkele panel fabrikanten. De grootsten zijn LG en Samsung en nog een Taiwanese panelbouwer, maar de Taiwan fabriek gaat meer voor prijs dan voor kwaliteit.
Ik heb enkele malen de fabrieken van LG bezocht waar de panels en later ook de complete monitoren worden gebouwd. En dat is een vreemde gewaarwording. Door elkaar heen worden alle mogelijke monitor fabrikanten gebouwd. Je ziet met één blik, Dell, Apple, LG, Packard Bell, Philips, Sony en andere merken monitoren over de productie banden heen schuiven. Rijen dik achter elkaar. En ieder merk heeft wel zijn eigen productielijn, maar die kan over een uur ook weer ingenomen zijn door een ander merk. Men is heel flexibel met monitoren produceren. Maar zijn al die monitoren dan hetzelfde? Nee, want dan gaat het erom welke panel de betreffende fabrikant heeft ingekocht om bijvoorbeeld in een Dell monitor in te bouwen. Een panel is het hart van de monitor. Met verschillende formaten, technieken en kleuren. Ondanks dat bijna alles uit één fabriek komt zijn er toch aanzienlijke kwaliteit verschillen.

Voor digitale fotografie is de responsietijd of dynamisch contrast ratio niet belangrijk, maar wel de kleurweergave en de contrast ratio die bij de monitor hoort. Deze meeste monitoren die je ziet in winkels, zijn gemaakt met goedkope panels. Leuk voor gamen maar of films afspelen maar niet voor digitale fotografie. De kleurruimte van deze goedkopere en slechtere monitoren is te klein voor je digitale fotografie. Ze maken kleurbewerking en/of beoordeling erg moeilijk te beoordelen. Vaak, dus niet altijd, zijn deze monitoren te herkennen aan de beperkte kijkhoek. Bij een dergelijke monitor moet je goed recht voor het beeld zitten anders zie je teveel verloop qua kleuren en licht verloop. Het is lastig aan te geven hoe je in een winkel een matige monitor herkent. Vaak staan ze allemaal slecht afgesteld en dan kun je verschillen tussen slecht goed en beter dus niet zien.

Ik concentreer me nu even verder op het merk Dell. Die bieden monitoren aan tegen niet al teveel geld die ook erg goed zijn. Ik zeg niet perfect, maar wel erg goed. Perfectie heeft namelijk een prijskaartje om haar nek hangen die je niet altijd wilt betalen. Dan moet je echt denken aan prijzen boven de 1500 euro. Ik geloof niet dat de bedoeling is.

Het merk Dell biedt twee typen monitoren aan. TN monitoren, die moet je niet kopen, en IPS monitoren en die moet je wel hebben. IPS monitoren van Dell kunnen veel meer kleuren weergeven dan TN monitoren. De IPS monitoren van Dell kom je vooral tegen in de Ultrasharp productlijn. Deze monitoren kenmerken zich door een grotere kijkhoek van wel 178 graden en een grotere kleuren gamut. Dit laatste betekent hoeveel kleuren de monitor werkelijk kan weergeven.

Veel monitoren maken gebruik van de sRGB kleuren gamut. Dat is te weinig voor digitale fotografie. sRGB heeft als kleuren gamut het minste aantal kleuren tot haar beschikking. Dus goed kleur beoordelen gaat niet met een standaard sRGB monitor. Nee, dan wil je liever een monitor die zoveel mogelijk de kleuren kan weergeven van de grotere kleurruimte Adobe RGB. Iets waarvan ik iedere cursist aanleer om in deze kleurstand te fotograferen. Omdat je meer kleuren toto je beschikking hebt en zodoende dus genuanceerder kleuren kunt vastleggen. Maar als je die dan vervolgens niet kan zien omdat je op een sRGB monitor werkt heeft het fotograferen in de Adobe RGB kleurruimte niet zoveel zin. Wanneer je serieus bezig bent met digitale fotografie hoort daar gewoon een goede monitor bij. Mits je in de Adobe RGB kleurruimte fotografeert
Fotografeer je in de sRGB stand met je camera dan ben je net zo goed af met een goedkopere sRGB monitor. Kalibreren moet je dan nog steeds.

Het kleurengamma van Adobe RGB is een stuk groter dan die van sRGB. Iedere monitor kan in principe alle kleuren van sRGB zichtbaar maken, maar niet van Adobe RGB. En daarom zou je een betere monitor dienen te kopen. Eentje die bijna alle kleuren van Adobe RGB kan weergeven. 100% is mogelijk, maar bijna niet te betalen. Fabrikanten Eizo en La iCe hebben deze in het assortiment zitten. De verkoopprijzen van deze monitoren liggen echter dik boven de 1500 euro.
Dell daartegen biedt monitoren aan die claimen 99% van de Adobe RGB weer te kunnen geven. Dat is een zeer hoog en goed getal. De vaak duurdere ( dus niet allerduurste) monitoren van Eizo en La Cie komen vaak niet verder dan 94-95%. En voor een dergelijke monitor betaal je vaak al meer dan 750 euro. Dell claimt 99% van Adobe RGB weer te kunnen geven voor iets meer dan 300 euro. Dat is interessant?

De Dell U2412M kost 343 euro en is 24 inch groot. Deze laat een contrast verhouding zien van 1000:1. Dat is goed. Het dynamische contrast verhouding van 2.000.000 is marketing bullshit. Helderheid van 300CD/m2 is ook bijzonder goed te noemen. De Adobe RGB weergave wordt vreemd genoeg niet vermeld. Na veel uitzoeken ben ik er achter gekomen dat deze Dell monitor in haar Adobe RGB weergave niet verder komt dan 74% weergave van Adobe RGB kleuren. Zelfs sRGB weergave is geen 100%. Dus de U2412M is eigenlijk een hele slechte monitor. Dell overspecificeert deze monitor in haar reclame uitingen. Dat is kwalijk, sterker nog dit heet gewoon liegen en consumenten bedriegen. Koop deze Dell dus absoluut niet. Met een 95% sRGB weergave, niet eens 100%, is het eigenlijk een dure slechte monitor in plaats van een goedkope Adobe RGB monitor wat Dell ons wil laten geloven.

Ga je een stapje hoger en kijken bij de Dell Ultrasharp U2410 staat de Adobe RGB weergave wel vermeld. Die is 96% en dat is goed, erg goed zelfs. Zeker omdat deze monitor voor ongeveer 450 euro te koop is. Het is een hoop geld, maar dan heb je wel echt iets goeds. Een 24 inch monitor met een zeer goede kleurweergave die je hobby digitale fotografie naar een hoger plan trekt omdat je hiermee naar juiste kleuren kunt kijken. 4% mis je van de Adobe RGB weergave, dat is niet zo erg. Dit is de monitor waar je voor kunt gaan als je echt iets goeds wilt aanschaffen.
Let op: kalibreren moet in de de normale stand op de monitor gedaan worden. Doe je dit in een andere stand dan valt er geen goed kalligrafie te maken.

Gaan we bij andere merken kijken dan komen we automatisch uit bij Eizo en La Cie.

Bij Eizo valt het mij op dat er de laatste tijd de Eizo aanbiedingen je om de oren vliegen. Voor prijzen die helemaal niet bij Eizo horen. Eizo is een duur merk, maar ook een goed merk. Dit lijken ze nu echter te willen uitbuiten door goedkopere monitoren de markt in te sturen met lagere en mindere specificaties, niet goed genoeg voor digitale fotografie. Men wil kennelijk bij Eizo de goede naam nu in klinkende munt gaan omzetten met mindere monitoren. Niet verstandig en niet doen dus. Ik heb het gehele Eizo monitor assortiment bestudeerd en de eerste monitor die goed genoeg is voor je digitale fotografie werkzaamheden kost toch echt 729 euro. De Eizo Coloredge CG223W. Een hele goede en kleurechte monitor, zeker weten. Maar je dient er ook een serieus bedrag voor te betalen.
Eizo wil ik dus niet links laten liggen, maar pas op. De aanbiedingen die er zijn van Eizo tussen de 200-300 euro zijn niet goed genoeg voor serieuze digitale fotografie. En het lijkt er zelfs op dat ook hier de monitoren over gespecificeerd worden.

La Cie is ook een kwaliteitsmerk van monitoren en andere PC producten. Een goede La Cie monitor is de 20 inch 320. Ook deze kost alweer direct 775 euro. Deze is dan wel gelijk met 98% Adobe RGB kleurweergave. Een nog betere monitor en een echte aanrader mits je over genoeg geld beschikt. En dat was nu eigenlijk niet de bedoeling van deze monitoren uitleg, onderzoek en advies. Dit is voor de meesten van ons gewoon teveel geld. Al hoewel? We besteden ook allemaal met het grootste gemak 1000 euro voor een camera met of zonder objectief erbij. Dus waarom niet voor een monitor?

Het vierde en laatste merk wat ik ga bespreken is LG. De maker van bijna alle monitoren ter wereld voor alle andere merken. En wat ze voor een ander kunnen, doen ze op een gegeven moment ook onder eigen naam.
Ook hier kom ik IPS schermen tegen. Die moet je hebben. IPS zagen we eerder bij Dell monitoren, dus is het niet zo gek dat LG ze ook heeft, want LG heeft de IPS panel techniek ontwikkeld. LG rept met geen woord over Adobe RGb of sRGB kleuren. Maar ga ervan uit dat dit exact dezelfde monitor is als de Dell U2412M. Maar doe toch maar niet. Wat mij namelijk opvalt is dat nergens, niet bij de fabrikant zelf, maar ook niet bij de winkels die het verkopen de specificaties voor wat betreft kleuren worden aangegeven. Op deze manier is het dus gokken en weet je niet wat je koopt. En dat wil je niet. Koop dus nooit een monitor waarvan je de weergave van Adobe RGB niet kunt achterhalen.

Waar je wel op moet letten staat aan het begin van deze pagina.
Koopadvies:
1. Dell U2410
2. La Cie 320 (duurder en nog beter)